عملکرد دوپامین و تاثیر آن بر نگرش مثبت در افراد

عملکرد دوپامین و تحرک پذیری

دوپامین به عنوان یک بخش حیاتی در فرایندهای گردشی گره های عصبی نقش خاصی را بازی می کند. به این معنا که  عملکرد دوپامین در صدور دستوراتی که مربوط به کنترل حرکات از سوی مغز است بسیار حیاتی و مهم می باشد. کمبود دوپامین همانطور که عنوان شد باعث بیماری پارکینسون می شود که در آن بیمار توانائی کنترل حرکات جسمانی خود را ندارد.

عملکرد دوپامین و احساس لذت

یکی دیگر از نقش های دوپامین با توجه به اتصال آن به سیستم لذت بخشی مغز مربوط به احساس لذت است به این معنا که دوپامین به عنوان تامین کننده احساس لذت و همچنین تقویت رفتارهائیست که انگیزه دهنده به ما برای ادامه فعالیت های مشخصی می باشد.

داروهائی که به صورت مستقیم یا غیر مستقیم در افزایش یا کاهش عملکرد دوپامین مرتبط هستند، غالباً به عنوان داروهای اعتیاد آور می باشند هر چند که مغز پس از گذشت مدت زمانی از تجویز دارو و افزایش میزان دوپامین ، به شرایط افزایشی عادت خواهد کرد که قطع مصرف داروهای مربوط به دوپامین باعث ایجاد واکنش های مخالفی همانند افسردگی می شود.

همچنین در بررسی هائی که انجام شده است، محققین مشاهده کرده اند که در شرایطی که به نوعی برای شخص آزاردهنده می باشند یا شخص تمایل ماندن در آن شرایط را ندارد، دوپامین آغاز به ترشح می کند. نتایج این تحقیقات نشان داد که فعالیت دوپامین تنها مربوط به احساس های لذتی نبوده و در شرایطی که شخص انتظار اتفاقهای لذت بخش را نیز دارد، میزان فعالیت دوپامین افزایش پیدا می کند.

هورمون مغزی دوپامین به ما توانایی و انرژی بیشتری می بخشد که کمبود آن باعث خستگی و بی حوصلگی در افراد می شود . در حالیکه سروتونین حس خوشبینی و رضایت مندی را در وجود ما افزایش می دهد و تنش را نیز کاهش می دهد .

مردان اغلب دوپامین کم می آورند . از سوی دیگر زنان بیشتر سروتونین کم می آورند که باعث احساس افسردگی در آنان می شود.

پژوهشگران آمریکایی کشف کردند که هورمون دوپامین که در مغز ترشح می شود نقش دوگانه ای داشته و تنها منجر به بروز نشاط و آرزو نمی شود بلکه سبب بروز ترس و هراس نیز است.محققان دانشگاه کالیفرنیا در سانفرانسیسکو کشف کردند هورمون دوپامین نه تنها مسئول تولید نشاط و آرزو است بلکه در تولید هراس و ترس نیز دخالت دارد.

نتایج این یافته ها می تواند در این خصوص توضیح دهد که چرا عملکرد بد سیستم دوپامین تنها در پدیده های وابستگی و اعتیاد شرکت ندارد بلکه نقش مهمی هم در بروز بیماریهای چون اسکیزوفرنی و بعضی از انواع هراسهای بی مورد ایفا می کند.

ارتباط پاداش و عملکرد دوپامین

تاکنون اطلاعات بسیاری به دست آمده که نشان می دهند دوپامین تاثیرات مثبتی مثل پاداش و نشاط بر جای می گذارد اما نتایج این تحقیق اخیر حاکی از آن است که این هورمون می تواند از طریق عمل روی فضاهای مغزی همجوار با فضاهای مسئول پاداش سبب بروز رفتارهای منفی نیز بشود.

در شرایط معمولی وقتی بشر از انجام دادن کاری لذت ببرد و به عبارتی دیگر پاداش بگیرد، از مناطق پایینی مغز او موادی به اسم دوپامین و نوراپی نفرین ترشح می‌شود و بر روی قشر و سایر مراکز حیاتی آن اثر می‌کند و احساس لذت و پاداش به او دست می‌دهد و سعی در تکرار آن عمل دارد. یکی از آثار سوء مواد مخدر فعال شدن همین سیستم است.

بنابراین کسانی که یک بار با این مواد آشنا می‌شوند چون سیستم پاداش در مغز آنها تقویت شده، تمایلی شدید به تکرار مصرف آن پیدا می‌کنند. از بین مواد مخدر هروئین به سهولت در چربی حل می‌شود. مغز انسان نیز مقدار زیادی چربی دارد و بنابراین در مقایسه با مرفین و مشتقات آن، هروئین پس از مصرف در زمان کوتاه‌تری روی مغز اثر می‌کند.

کدئین نیز که از مشتقات تریاک است به آسانی در سیستم گوارش جذب شده و در بدن تبدیل به مرفین می‌شود.

نتایج این مطالعات :

در یک مطالعه روشن شده است که در معتادان، یکی از آثار سوء مصرف مواد، کاهش جریان خون در بعضی از نواحی مغز است. وقتی مرکز لذت، که مرکز پاداش نیز نامیده می شود، فعال است، احساس خوشی و لذت در ما به وجود می آید. خوردن قطعه یی از یک کیک، مقداری ماکارونی یا هر غذای دیگری که دوست دارید، این مرکز را فعال می کند.

برنده شدن در یک رقابت، پذیرفته شدن در یک آزمون، مورد ستایش قرار گرفتن و دیگر تجربه های خوشایند که شیرینی های روابط عاطفی نیز در این زمره قرار می گیرند، نیز این مرکز را فعال می کند. سلول های عصبی که مرکز لذت را می سازند، با زبان شیمیایی دوپامین با هم ارتباط برقرار می کنند. این مولکول به عنوان پیام رسان عصبی از یک نورون (سلول عصبی) به نورون دیگر می رود، بر میزان آزاد شدن پیام رسان از نورون های دیگر تاثیر می گذارد و احساسی از خوشحالی ملایم تا سرخوشی شدید را به وجود می آورد.

داروهای اعتیادآور غلظت دوپامین را در مرکز پاداش مغز افزایش می دهند. این داروها نسبت به یک عمل رفتاری، خوردن یک غذای خوشمزه یا برنده شدن در یک مسابقه و یک تجربه شیرین عاطفی در روابط غلظت دوپامین را بیشتر افزایش می دهند.

البته هر دارو این کار را به شیوه متفاوتی انجام می دهد:

کوکایین جلوی فعالیت مولکولی را می گیرد که در حالت عادی دوپامین هایی را که پیرامون نورون ها پخش شده اند، برداشت می کند. وقتی کوکائین همه جایگاه های روی این مولکول را که پروتئین ترابر نامیده می شود، اشغال کند، جایی برای عملکرد دوپامین باقی نمی ماند. بنابراین دوپامین پیرامون نورون ها می ماند و مرکز لذت را روشن نگه می دارد.

آمفتامین ها نیز مانع فعالیت پروتئین ترابر می شوند. به علاوه آنها باعث آزاد شدن دوپامین از کیسه های کوچکی به نام وزیکول می شوند که نورون ها، دوپامین را درون آنها اندوخته می کنند. دوپامین بیشتر به مفهوم تحریک شدن نورون های بیشتری در مرکز لذت است.

 عملکرد دوپامین باعث نگرش مثبت می شود

دوپامین نوعی پیام رسان عصبی(واسطه شیمیایی عصبی) از نوع کاتکولامین است که نقش فعال کنندگی دارد، به عبارتی منجر به اعتماد به نفس و مثبت گرایی بیشتر در انسان می شود. همۀ ما می دانیم که کشتی تایتانیک غرق شد، ولی معتقدیم قایقی که ما سوار بر آن هستیم، بهتر است! همۀ ما می دانیم که رانندگی می تواند بسیار خطرناک باشد، ولی با دقت بیشتر، برای ما حادثۀ ناگواری اتفاق نخواهد افتاد.

این موضوع ربطی به فرهنگ انسان ها ندارد. انسان معمولاً تمایل دارد که به اطلاعات مثبت نسبت به اخبار منفی اهمیت بیشتری بدهد. ما نسبت به همه چیز، بیش از حد، خوش بین هستیم. اما چه چیزی باعث خوش بینی ما می شود؟ اگر اشتباهی رخ دهد، چه اتفاقی می افتد؟ افراد مبتلا به اختلال افسردگی روحی، اغلب بدبین هستند، گاهی هم واقع بین، ولی بیشتر مواقع، بدبینی غیر واقع بینانه دارند. چه چیزی تعیین کنندۀ میزان خوش بینی در انسان است؟

حال وقت آن فرارسیده که به دوپامین، نگاهی دیگر داشته باشیم.

«شاروت اِت آل» در مقالۀ خود در مجلۀ سالانۀ «کارِنت بیولوژی»، در سال ۲۰۱۲، با عنوان “چگونه دوپامین باعث افزایش خطای خوشبینی در انسان می گردد” این گونه توضیح می دهد؛…”من اغلب در مورد انتقال دهندۀ عصبی دوپامین به عنوان مادۀ مخدر و اعتیادآور یاد می کنم!

نقش دوپامین بسیار بیشتر از یک نشانۀ ظریف از “لذت بدست آوردن پاداش” که در رسانه ها از آن یاد می شود، است و در خطای پیش بینی، نقش بسیار مهمی ایفا می کند. هنگامی که شما یک انتخاب اشتباه می کنید، در واقع، در انتظار بدست آوردن پاداشی هستید که بدست نخواهید آورد. این یک نوع خطا در پیش بینی است.

نقش دوپامین در پیش بینی های موفق و واکنش در برابر اشتباهات برای رفتار ما بسیار مهم است.

این یکی از فرآیندهای بسیار دیگری است که به ما اجازۀ یادگیری از تجربیاتمان را می دهد و همچنین ما را برای اقدامات بعدی آماده می سازد. دوپامین را نمی توان مستقیماً به بیماران داد زیرا که قدرت عبور از سد خون مغز را ندارد. در این حالت پیش ساز «ال – دوپا» به بیمار تجویز می گردد که در زمان رسیدن به مغز، به دوپامین تبدیل می شود.

هنگامی که «ال – دوپا» را به بیماران مبتلا به پارکیسون می دهند، در آنها افزایش یادگیری مشهود می گردد. این موضوع تا حدودی نامتقارن است، زیرا عموماً بیماران، مثبت گرایی را به منفی گرایی ترجیح می دهند.” حال پرسش این است که آیا دوپامین، به ویژه، باعث افزایش مثبت گرایی و الویت آن در انسان می گردد؟

برای آزمایش این موضوع پژوهشگران، بیست و یک فرد سالم را انتخاب و به گروهی از آنان یک دارونما و به گروه دیگر «ال – دوپا»، برای افزایش مقدار دوپامین در مغزشان را دادند. سپس از آنان خواسته شد که یک سری حدسیات خود را پس از اطلاع از آمار واقعی، به روز رسانی کنند. این حدسیات اساساً در مورد احتمال وقوع یک حادثۀ نفرت انگیز بود، برای نمونه؛ افتادن یک هلیکوپتر که در ارتفاع کم مشغول پرواز است و به روی سقف خانۀ شما سقوط می کند.

سپس شرکت کننده باید مقدار احتمال درصد وقوع این حادثه را حدس می زد. در این هنگام شرکت کننده باید باور خود را، پس از اطلاع از آمار واقعی، به روز می کرد.

شما چه فکر می کنید؟

چند درصد احتمال دارد که یک هلیکوپتر به روی سقف خانه تان سقوط کند؟ در هر صورت، منفی یا مثبت، مردم احتمال پایین تر را تخمین می زنند. بیشتر مردم فکر می کنند که احتمال وقوع سقوط یک هلیکوپتر بر بام منزلشان بسیار کم است یا اصلاً وجود ندارد. حال اگر به شرکت کنندگان «ال – دوپا» داده شود، افزایش دوپامین باعث مثبت گرایی بیشتر هم می شود!

آنچه در این آزمایش دیده شد این بود که افراد در حالت عادی و پس از دیدن آمار واقعی و به روز شدن اطلاعات خود، در پیش بینی هایشان تجدید نظر کردند. انسان علاقه مند است که به واقعیت نزدیک تر باشد. مردم نظرات خود را در شرایط عادی با واقعیت تطبیق می دهند.

شرکت کنندگان تحت تاثیر دارونما ها، پس از دیدن آمار واقعی، در پیش بینی خود در نزدیک تر شدن به واقعیت تجدید نظر کردند در حالی که شرکت کنندگان تحت تاثیر «ال – دوپا»، حتی پس از دیدن آمار واقعی و به روز شدن اطلاعات خود، در نظراتشان خللی وارد نشد. آیا این موضوع به عملکرد دوپامین مربوط است؟

پژوهشگران در تلاش برای پاسخ به این پرسش به همان مقدار «ال – دوپا» که به شرکت کنندگان داده بودند، داروی ضد افسردگی سیتالوپرام دادند که باعث افزایش انتخابی سروتونین می گردد. با این حال هیچ تغییری در منفی یا مثبت گرایی افراد حاصل نشد. (سروتونین یا هیدروکسی‌تریپتامین؛ یکی از انتقال‌دهنده‌های عصبی منوآمینی است که توسط نورون‌های دستگاه گوارشی و دستگاه عصبی مرکزی ترشح می‌شود.

سروتونین نقش مهمی در اعمال و وضعیت بدن موجودات دارد

سروتونین نقش مهمی در اعمال و وضعیت بدن موجودات دارد و کارآیی آن محدود به یک قسمت یا یک سیستم در بدن نمی‌گردد.) این دستاوردها بدین معناست که ؛ هنگامی که دوپامین افزایش می یابد، توانایی پیش بینی و دیدن نتایج منفی در انسان کاهش پیدا می کند. با وجود دیدن و دانستن نتایج منفی، ما فکر می کنیم که برایمان هرگز اتفاق نمی افتد!

این موضوع احتمالاً دارای اهمیت است که بدانیم چرا افراد مبتلا به افسردگی، اغلب از حد متوسط، منفی گراتر هستند. امکان دارد که با افزایش دوپامین در آنها، کمکی به مثبت گرایی ایشان بشود تا به خلق و خویشان بهبودی بخشد. هر چند که هنوز برای نتیجه گیری قطعی زود است و باید آزمایشات بیشتری در این مورد انجام پذیرد. این تحقیقات نشان دهندۀ این است که مثبت گرایی، احتمالاً و حتی برای افراد سالم، به افزایش مقدار عملکرد دوپامین در انسان بستگی دارد.

 ادامه مطلب…