دانش آموزان-ارکان کارآفرینی برای دانش آموزان

دانش آموزان کارآفرین نوجوانانی هستند که دنیا و محیط پیرامون خود را از زاویه دید معمول و متعارف نگاه نمی­کنند و به واسطه تقویت روحیه ابتکار و خلاقیت در خویش، این توانایی و قدرت را در خود ایجاد کرده که با طراحی ایده­ های کارآمد و مبتکرانه، خواسته­ ها، نیازمندی­ها و اهداف خویش و جامعه را از طرقی بهتر، سریع­تر و یا کم هزینه­ تر برآورده سازند.

از این رو کارآفرینی و کارآفرین شدن برای نوجوانان و جوانان بر چند رکن مختلف استوار می­شود که در ادامه به آنها اشاره می­کنیم:

مشاهده و دقت:

همه انسان­هایی که در یک کشور، شهر یا محله زندگی می­کنند کمابیش از شرایط یکسانی برخودار هستند و ویژگی­ها و شرایط زندگی­شان از موارد مشترک بسیاری برخوردار است.

در این میان متاسفانه اغلب مردم قادر به دیدن و حس کردن مشکلات و نواقص اصلی و جزئیاتی که کیفیت زندگی و کار آنها را رقم می­زند نیستند و در واقع بدون اینکه به مسایل ریز و حساس دقت کنند، درگیر کلیات زندگی و کار خود می­شوند.

این دست از افراد حتی وقتی مشکل یا مساله­ای آزارشان می­دهد یا کمبودی را حس می­کنند به دلیل اینکه  از دقت و مشاهده قدرتمندی برخوردار نیستند، نمی­توانند عامل یا عوامل اصلی این مشکل یا نقصان آزاردهنده را تشخیص داده و شناسایی کنند.

مثال واضح و البته کمی غلو شده در این زمینه هواست.

همه ما برای ادامه حیات و زندگی به هوا نیاز داریم اما از آنجایی که نفس کشیدن برای همه ما به یک عادت تبدیل شده، کمتر به آن دقت یا توجه می­کنیم.

حال تصور کنید که روزی به دلیل یک آلودگی خاص (که مدت­هاست در هوای محیط زندگی­مان منتشر شده و به آن توجه نکرده­ایم)، نفس کشیدن برای­مان سخت شود.

بسیاری از افراد متوجه این مشکل می­شوند اما کمتر به این مساله دقت می­کنند که آنچه مشکل حادشان را رقم زده، آلوده شده هواست، چیزی که از دقت به آن غافل شده­اند.

اما در بین انسان­ها، کم نیستند افرادی که از قدرت مشاهده و دقت بالایی برخوردار هستند و ریز و درشت زندگی و کار خویش را به صورت مستمر مد نظر قرار می­دهند.

اینگونه افراد نسبت به تمام پدیده­ها، اتفاقات و ویژگی­های شرایط پیرامونی خود حساس هستند و از مسیر دقت و مشاهده صحیح، به خوبی روابط علت و معلولی دنیای اطراف خود را شناسایی می­کنند.

افراد دقیق و مشاهده­گر همان افرادی هستند که قبل از دیگران متوجه مشکلات و چالش­ها می­شوند و نسبت به آنها هشدار می­دهند. اما متاسفانه به واسطه غفلت دیگران اغلب نیز مورد بی­ توجهی قرار می­گیرند.

از آنجایی که کارآفرینی بر تخریب خلاقانه ساختارها و شیوه­ های سنتی و معمول استوار است، بنابراین یکی از ارکان کارآفرینی برای دانش آموزان آن است که نوجوانان و جوانان بتواند از مسیر مشاهده دقیق و موثر، مشکلات، کمبودها و ناکارآمدی­های شیوه­های معمول فعلی و سنتی را شناسایی کند.

بدیهی است، وقتی فرزند شما اصولاً مشکلات را نمی­بیند و حس نمی­کند، انگیزه­­ای نیز برای تخریب خلاقانه آنها و طراحی ایده­های جدید و کارآمدتر نخواهد داشت. نوجوانی که به شرایط خود عادت کرده، چشم خود را بر مشکلات و چالش­ها بسته و از شرایط به همین شکل کنونی راضی است، نمی­تواند یک مخرب و یک ساختارشکن باشد.

بنابراین دانش آموزی که می­خواهد یک کارآفرین باشد، باید با اتخاذ رویکردی انتقادی و البته واقع­بینانه، محیط و شرایط زندگی و کار خود را مورد بررسی و ارزیابی قرار دهد و حساسیت و دقت خود را نسبت به پدیده­ های مختلف گسترش دهد.

ما نیز اگر قصد داریم دانش­ آموزان را به سمت کارآفرینی سوق دهیم، باید آنها را تشویق کنیم که از افرادی منفعل و بدون نظر، به افراد حساس و دقیق تبدیل شوند که نسبت به تمامی مولفه­ های زندگی پیرامونی خویش حساس بوده و با برخورداری از روحیه­ای بلند پروازانه، همواره خواستار بهبود زندگی خود و دیگران هستند.

تحلیل و بررسی صحیح:

مکمل حساسیت، دقت و مشاهده موثر، داشتن قدرت و توانایی تحلیل و بررسی صحیح مشکلات و مسایل است. کسی که صرفاً مشکلات و کمبودها را می­بیند و حس می­کند، اگر نتواند به درستی آنها را تحلیل کرده و علل و عوامل رخ دادن و شکل­ گیری­شان را بررسی نماید، به فردی بهانه­گیر و منتقد بی­ مسئولیت تبدیل می­شود که صرفاً غرغر کرده و با بزرگنمایی مشکلات و کمبودها، عرصه زندگی را برای خود و دیگران تنگ و آزاردهنده می­کند.

یک دانش آموز کارآفرین، نوجوانی نیست که صرفاً نسبت به ناکارآمدی­ها، مشکلات، هزینه­ ها و … حساس باشد و مدام با حس کردن و توجه به آنها و البته بیان­شان خود و دیگران را آزار دهد.

جوانی که دارای روحیه کارآفرینی است، وقتی با مشکلی مواجه می­شود، به جای داد و فریاد و بهانه­ جویی، به دنبال بررسی علت و عوامل بروز آن مشکل و همچنین شناسایی راهکارهای احتمالی برای رفع آن می­ رود.

دانش آموزی که دارای روحیه کارآفرینی است، خود را در برابر مشکلات و کمبودها، منفعل نمی­ بیند و احساس می­کند او نیز مسئولیت بزرگی برای رفع مشکلات و نواقص دارد. از این رو تلاش می­­کند با تحلیل و بررسی صحیح، شناخت خود را نسبت به مشکلات و مسایل افزایش داده و در ادامه با قدرت حل مساله، راه کارهایی را برای رفع مشکلات و بهبود شرایط طراحی کند.

دانش آموزان ما نیز اگر قصد دارند وارد عرصه کار آفرینی شوند، باید از مسیر مطالعه، تجربه­اندوزی و کسب مشاوره، دانش و اطلاعات و قدرت تحلیل و بررسی ذهن خویش را تقویت کنند. موردی که شوربختانه دانش­ آموزان ما به صورت جدی از فقدان و کمبود آن رنج می­برند.

کما اینکه نتایج حضور دانش آموزان ایرانی در آزمون­های جهانی پرلز[۱] (سواد خواندن) نشان داده که نوجوانانی ما در بخش استنتاج و تحلیل و به دنبال آن قضاوت و ارزیابی پدیده­ها و مسایل مختلف به شدت ضعیف هستند.

بنابراین اگر ما خواستار تقویت روحیه کارآفرینی در بین دانش ­آموزان هستیم و قصد داریم با هدایت آینده­سازان خود در این مسیر، زمینه شکوفایی استعدادهای آنان و تبدیل شدن­شان به نیروهایی مولد و موثر را فراهم کنیم، باید از طرق منطقی و کاربردی قدرت تحلیل، ارزیابی و بررسی را در آنان تقویت کنیم.

به اعتقاد بسیاری از اندیشمندان و تئوریستین های حوزه روانشناسی، قدرت تحلیل هر فردی  برگرفته از تجربیات، مفروضات ذهنی و متاثر از فضای پیرامونی آن است حالا در یک مقیاس کوچکتر به فرزندان خود و دنیایی که آنها در آن قرار دارند توجه کنید،

دنیای پیرامون نوجوان شما به غیر از محیط مدرسه، موبایل، موزیک، پلی استیشن و شاید چند کتاب غیر درسی چیست؟

باچنین دنیای محدودی چگونه می توان انتظار تحلیل و بررسی صحیح داشت؟

بارها در جلسات مشاوره شاهد حضور والدینی بودم که از ادبیات فرزند خود شکایت داشتند چراکه گفتمان نوجوانشان پر بود از واژه ها و ابیات نامیمون برخی از موسیقی های زیر زمینی، قصد بررسی موسیقی در تفکر نوجوان را درجای دیگری باید مورد بررسی قرار داد اما از طرح این مثال قصد داشتم شما را با این واقعیت بیشتر آشنا کنم که قدرت درک و تحلیل یک دانش آموز بسیار محدود است و اگر قصد تربیت یک دانش آموز کارآفرین را دارید در ابتدا باید دنیای اطراف آنها را بزرگتر از اتاق و کلاس شان کنید تا به نوعی قدرت بینش و نگرش آنها را بالاتر ببرید.

خلاقیت و ابتکار:

در نهایت رکن سوم و نهایی کارآفرینی این است که وقتی یک فرد مشکلات و نواقص را دید و احساس کرد و در ادامه به بررسی دقیق روابط علت و معلولی پدیده­ها و چگونگی شکل­ گیری مشکلات و چالش­ها را شناسایی کرد، بتواند از مسیر خلاقیت و ابتکار، راهکارهایی برای بهبود شرایط، رفع مشکلات و دستیابی به دستاوردهای شگرف را طراحی و ایده­ پردازی کند.

خلاقیت و ابتکار، به یک دانش آموز کارآفرین کمک می­کند، با همین داشته­های فعلی و با همین شرایط کنونی، از ظرفیت­های خود و محیط پیرامون خود به خوبی بهره گرفته و راهکارهایی طلایی را طراحی کند. به قول بزرگان که می گویند:”سر موش بودن بهتر از دم شیر بودن است!”

دانش آموزان باید آموزش ببیند که یک مسئله همیشه چند راه حل دارد که چندتای آن با گذشت هزاران سال از عمر انسان شناسایی و اجرایی شده و صدها راه حل دیگر باقی مانده که آنها باید آن را پیدا کنند، واقعیت این است که بسیاری از فرزندان ما همان اندازه می دانند که در مدرسه خوانده اند درحالی که دنیا بزرگتر از کتاب های درسی است و آنها باید همواره درحال کشف و شهود با جهان پیرامون خود باشند.

بی شک خلاقیت در یک فرآیند یک ساله بوجود نمی آید و والدین از یک سو و معلمین از سوی دیگر باید ابتکار و نوآوری هایی هرچند ابتدایی و پیش پا افتاده دانش آموزان را مورد توجه قرار دهند و با راهنمایی های صحیح، آنها را گام به گام درگیر فرآینده های بزرگتر و حتی پیچیده تر کنند.

[۱] آزمون پرلز، آزمونی در راستای بررسی سواد خواندن دانش آموزان کشورهای مختلف است که سوالات آن در چهار سطح طراحی و توسط انجمن بین­المللی بررسی پیشرفت تحصیلی برگزار می­شود. این آزمون هر چهار سال یکبار برگزار می­شود و دانش­آموزان ایرانی به واسطه ضعف در بخش استنتاج، تحلیل، قضاوت و ارزیابی رتبه­های بسیار پایینی در این آزمون کسب می­کنند.

چرا برخی از  دانش­ آموزان کارآفرین نمی شوند؟ عبدالله مروارید